Afweer

Fagocyten, veelkernige witte bloedcellen, kunnen zich als een amoebe over een oppervlak bewegen. Ze kunnen ook via kleine openingen door de wand van de haarvaten heendringen.
Je gaat in deze praktische opdracht een eenvoudig model maken van een fagocyt om te onderzoeken hoe zo'n cel zich voortbeweegt. Vervolgens ga je ook nog een model maken van een haarvat en daarmee onderzoeken hoe een fagocyt erin slaagt om door een klein gaatje te kruipen.

Het model van een fagocyt

Opdracht 1

  1. Neem een stevige middelgrote diepvrieszak. Houd hem bij de opening vast en het er water in stromen tot ongeveer een kwart van de hoogte van de zak (figuur la).
  2. Draai het boveneinde van de zak in elkaar terwijl je alle lucht eruit knijpt. Het in elkaar gedraaide stuk moet iets groter zijn dan de helft van de lengte van de zak. (figuur 1b). Is dit stuk korter, laat dan wat water weglopen. Is het veel langer, voeg dan wat water toe.
  3. Maak nu een stevige knoop in het in elkaar gedraaide uiteinde, zo dicht mogelijk bij de opening (figuur 1c).
  4. Ontrol het uiteinde van de zak. Controleer of er geen grote luchtbellen in de zak zitten en of hij niet lek is.
  5. Het model is nu klaar. De plastic zak staat voor de celmembraan en het water voor het 'cytoplasma', de vloeibare inhoud van de cel.
    Als je het model van de fagocyt extra levensecht wil maken, kun je er een opengeknipte speelgoedballon in doen bij wijze van kern(en). Ook kun je experimenteren met gelatine en glittertjes om de vloeistofstroming goed zichtbaar te maken.

Opdracht 2

Plaats het model op een vlakke tafel. Leg je vlakke hand er losjes op. Laat het model over de tafel 'lopen' door je hand in één richting te bewegen. Merk op dat het plastic niet langs je hand sleept en ook niet langs het tafeloppervlak. Het plastic dat zich aan de onderkant bevindt, beweegt zich niet zolang het de tafel raakt.

Een belangrijk verschil tussen de echte fagocyt en het model is natuurlijk dat het cytoplasma en de membraan van de cel zelf hun beweging maken, terwijl in ons model de beweging van buitenaf veroorzaakt wordt.

Opdracht 3

  1. Van welk soort voertuig ken je dit soort voortbeweging?
  2. Hoe verhouden zich de snelheden van de beweging van het plastic aan de bovenkant en de beweging van het model als geheel?
  3. Het water in de zak beweegt zich net zo als het cytoplasma in de echte fagocyt. Teken een fagocyt van opzij, dus alsof je hem ziet langslopen. Geef in je tekening de richting van de voortbeweging aan. Teken in de cel zelf de stromingsbewegingen van het cytoplasma met pijltjes.

Het model van een haarvat

Het belangrijkste onderdeel van het model van een haarvat is een klein gaatje waar het fagocytmodel doorheen moet. Voor de rest hoefje je niet al te sterk gebonden te voelen aan de werkbeschrijving in het geval dat het voorgeschreven materiaal niet voorhanden is.

Opdracht 4

  1. Zoek een stevige rioleringbuis met een diameter van minstens 10 centimeter. Je hand moet er goed in passen. De lengte moet ongeveer 50 centimeter zijn.
  2. Teken met zwarte verf een patroon van cellen met kernen op de buitenkant van de gehele buis (figuur 2a). Dáár waar de cellen elkaar raken, veronderstellen we een kleine opening of zwakke plek, voorgesteld door een zwart driehoekje van ongeveer 15 millimeter breed (figuur 2b).
  3. Als de verf droog is, kies je één zwart driehoekje ongeveer in het midden van de buis om werkelijk open te maken. Maak met boor en vijl een driehoekig gat, even groot als het zwarte driehoekje dat er eerst zat. Werk de randen van het gat zeer glad af
  4. Monteer de buis horizontaal op een paar steunpootjes of klem de beide uiteinden vast in laboratoriumstatieven. Zorg ervoor dat het gaatje zich ergens aan de onderkant bevindt.
  5. Breng nu het model van de fagocyt in de buis. Duw met je hand in de buis een puntje van de plastic zak door het gaatje naar buiten. Zo'n tijdelijke uitstulping vertoont de echte fagocyt ook. Men noemt het een schijnvoetje.
  6. Trek het schijnvoetje voorzichtig een eindje naar buiten. Als het gaatje groot genoeg is en er niet te veel water in de zak zit, zal het fagocytmodel zich onverwacht snel naar buiten bewegen.
  7. Herhaal deze procedure. Probeer het bewegen van het plastic en het bewegen van het water precies te volgen.
  8. Beschrijf zo nauwkeurig mogelijk de bewegingen van het model tijdens het passeren van de haarvatwand.
  9. Leg uit hoe het kan dat het model zich halverwege de passage zo snel naar buiten beweegt.
</span> </body> </html>